Wewnętrzna słabość, polityczne prześladowanie, brak popularności wśród społeczeństwa oraz konieczność ustosunkowania się do coraz szybciej rozwijającego się chrześcijaństwa – spowodowały, że różne odłamy religii buddyjskiej zmuszone były do przeprowadzenia wewnętrznych reform, by sprostać wymaganiom czasu i przetrwać. Dla buddyzmu japońskiego był to moment zwrotny w całej historii tej religii, który pokazywał na ile poszczególne szkoły buddyjskie są elastyczne i gotowe na to, by obrać nowy kierunek rozwoju.

Sekta sōtō zen (jap. sōtōshū, 曹洞宗) nie stanowiła pod tym względem wyjątku. Wydanie Shushōgi w 1890 roku było częścią zakrojonego na szeroką skalę programu reformatorskiego będącego swoistą formą odpowiedzi na sytuację zaistniałą w kraju oraz położenie, w jakim znalazła się wówczas religia buddyjska. I tak w 1882 roku Sendanrin, akademia utworzona w 1592 roku na terenie świątyni Kichijoji w Surugadai, została przeniesiona do Tokio i przemianowana na Uniwersytet Komazawa pod patronatem sōtō. Próbowano na szerszą skalę przeprowadzić modernizację, aby nie ograniczać się tylko i wyłącznie do odprawiania ceremonii pogrzebowych. Od strony duchowej starano się podnieść poziom praktyki organizując w klasztorach szkolenia w siedzącej medytacji (jap. zazen, 坐禪). Zaczęto organizować zgromadzenia instruktażowe (jap. kyōkai, 教會) oraz stowarzyszenia dla świeckich wyznawców (jap. kessha, 結社), których celem było instruowanie wiernych w duchu sōtō (jap. zaike kyōkehō, 在家教化法). Jednym z najwcześniejszych dokumentów regulujących politykę sōtō jest Istota tego, czym jest urząd przewodnika w nauce (jap. Kyōdōshoku suchiryaku, 教導職須知略) opublikowany przez dwa główne klasztory sōtō, Eiheji i Sōjiji, 7 lipca 1872 roku. Dokument ów wymienia w jedenastu artykułach dyrektywy obowiązujące kler w zakresie wzajemnych relacji i nauczania świeckich . W roku 1876 szkoła sōtō została oficjalnie uznana przez rząd jako niezależna buddyjska organizacja religijna, co stało się silnym bodźcem do stworzenia stabilniejszego fundamentu własnej organizacji. 20 października tego samego roku wydano Reguły dotyczące zgromadzeń nauczania sōtō (jap. Sōtōshū kyōkai jōrei, 曹洞宗教會條例), które szczególny nacisk kładły na odpowiednie nauczanie kaznodziei (jap. kyōdō, 教導), sprawujących pieczę nad świeckimi wyznawcami.

Jedną z najbardziej prężnych świeckich organizacji państwowych była Organizacja wspierająca sektę sōtō (jap. Sōtō fushūkai, 曹洞扶宗會), która miała swoje ośrodki w różnych częściach kraju i silnie zaangażowana była w różnego rodzaju działalność społeczną, przede wszystkim skupiała się na niesieniu pomocy chorym, biednym oraz poszkodowanym w wypadkach. Kluczową rolę w stowarzyszeniu odegrał Ōuchi Seiran (大内青巒) (1845-1918), redaktor w wydawnictwie buddyjskim, a zarazem jeden z czołowych reformatorów buddyzmu w erze Meiji. Starał się on organizować konferencje, kursy edukacyjne oraz wydawać publikacje, takie jak np. czasopismo skupione wokół organizacji wspierającej sektę sōtō (jap. Sōtō fushūkai zasshi, 曹洞扶宗會雜誌) i propagować nauki buddyjskie zarówno wśród mnichów jak i w kręgach świeckich. Założeniem periodyku było również szkolenie wyznawców tak, aby osiągnęli spokój umysłu w oparciu o doktrynę szkoły (jap. shūi anjin, 宗意安心) dzięki zasadzie „wrodzonego przebudzenia i cudownej praktyki” (jap. honshō myōshu, 本證妙修) . Owocem działalności towarzystwa było wydanie w 1888 roku Znaczenia praktyki-i-przebudzenia dla świeckich wyznawców w tradycji sōtō (jap. Tōjō zaike shushōgi, 洞上在家修證義). Był to zbiór fragmentów pochodzących w większości z Shōbōgenzō Dōgena, założyciela szkoły, oraz Sutry sieci Brahmy (sanskr. Brahmajāla-sūtra, chin. Fanwang jing, jap. Bonmōkyō, 梵網經) ułożone w całość, tym samym prezentujące w prosty sposób sedno nauk zen sōtō i ukazujący w jasny sposób nacisk, jaki zaczęto kłaść na propagowanie doktryny pośród świeckich wyznawców.

Mimo iż nad całością pieczę sprawowali Takiya Takushū (滝谷卓洲) przełożony klasztoru Eiheiji, oraz Azegami Baisen (畔上楳仙), przełożony klasztoru Sōjiji, ogromny wkład w zebranie nauk Dōgena włożyli świeccy wyznawcy, w szczególności Seiran. Książka zyskała tak ogromne uznanie pośród świeckich praktykujących, że centralny urząd sōtō zdecydował się dopracować pierwsze wydanie i stworzyć ostateczną wersję kompendium nauk zen sōtō. 1 grudnia 1890 roku wydano je pod tytułem Znaczenie praktyki-i-przebudzenia szkoły sōtō (jap. Sōtō kyōkai shushōgi, 曹洞教会修證義) stając się swoistym manifestem sōtō. Jest to dokładnie ta wersja, którą po dziś dzień możemy czytać pod skróconym tytułem Shushōgi. Przy próbie jakiejkolwiek oceny Shushōgi konieczne jest pamiętanie o słowach Ōuchi Seirana, który przestrzegał przed jakąkolwiek próbą interpretacji Shōbōgenzō przez pryzmat Shushōgi oraz o pierwotnym założeniu opublikowania tegoż tekstu, który nie do końca był wynikiem dokładnych i jakże trudnych badań tekstualnych nad pierwotnym wzorem, a wydany został jako swoisty podręcznik i pomoc w codziennej praktyce dla świeckich wyznawców tradycji zen. Taki charakter również zachował po dziś dzień, kiedy spełnia swoją rolę i jest często recytowanym tekstem zarówno wśród mnichów jak i świeckich wyznawców skupionych wokół tradycji zen sōtō. Shushōgi jest jednym z najważniejszych tekstów w  szkole zen sōtō i służy jako łatwe narzędzie liturgiczne przy różnego rodzaju rytuałach i ceremoniach pogrzebowych czy świętach związanych z rocznicą przodków.

Znaczenie praktyki-i-przebudzenia

Share on Facebook

Mimo roli, jaką odgrywa w praktyce rinzai, sam Hakuin, odnowiciel szkoły rinzai w okresie Edo (1600-1868), najprawdopodobniej nie uważał Hymnu… za tekst dobrze ujmujący jego rozumienie buddyzmu. Zachowała się tylko jedna odręczna kopia Hymnu…, w swoich innych pismach zaś Hakuin nie nawiązuje do myśli zawartych w Zazen wasan. Nie wiadomo również, kiedy Hymn… powstał. Badanie spierają się, czy jest on wyrazem poglądów młodego Hakuina, po doświadczeniu przebudzenia (jap. kenshō, 見性, dosł.: „dostrzeżenie własnej natury”), czy też Hakuin napisał go pod koniec życia.

Hymn ku chwale siedzącej medytacji (pdf)

Recytacja Hakuin zenji Zazen wasan

Share on Facebook

Powstanie sutry nie jest do końca znane. Przypuszcza się, że autorem jej jest jeden z mnichów chińskiej szkoły tiantai, który streścił 25 rozdział Sutry Lotosu Tajemnego Prawa (sanskr. Saddharmapuṇḍarīka-sūtra, chiń. Miaofalianhuajing, jap. Myōhō renge kyō, 妙法蓮華經) poświęcony wierze w bodhisattwę Awalokiteśwarze, przez co tekst był bardziej przystępny dla świeckich wyznawców.

Najstarszym dziełem wspominającym po raz pierwszy o Sutrze Kannon w dziesięciu wersach jest napisany w 1269 roku Kronika buddów i patriarchów (chiń. Fozu tongji, jap. Bussōtōki, 佛祖統紀) autorstwa Zhìpána (jap. Shiban, 志磐; 1220-1275), mnicha chińskiej szkoły tiantai. W Japonii, jeśli wierzyć legendzie głoszonej przez Hakuina, Reikū, mnich ze szkoły rinzai, poproszony przez cesarza Reigena (1663-1687) o znalezienie sutry buddyjskiej, która ma najsilniejszą moc czynienia cudów, wskazał właśnie ten tekst. Hakuin pisał o tym w Zapiskach cudów Przedłużającej życie sutry Kannon w dziesięciu wersach (jap. Emmei jikku Kannongyō reigenki, 延命十句觀音經霊験記) w  1759 roku.

Przedłużająca życie Sutra Kannon w dziesięciu wersach (pdf)

Share on Facebook